Leesvormen Infovisie MagaZIEN

Als jij of mensen uit jouw kennissenkring Infovisie MagaZIEN elektronisch willen blijven ontvangen, volstaat het om een mailtje te sturen naar koc@vaph.be.

Infovisie MagaZIEN is ook beschikbaar in een professioneel ingesproken daisy-audioformaat. Die versie verschijnt bijna gelijktijdig met de digitale versie.
We bezorgen je graag een proefversie op cd. Wil je overschakelen naar de gesproken versie? Contacteer dan het KOC: +32 2 249 34 44, koc@vaph.be.
De gesproken versie kan via www.anderslezen.be gedownload worden en is ook beschikbaar voor de Webbox.

Terug naar de inhoudstafel

Voorwoord

Beste lezers,

Hier zijn we weer met een portie hulpmiddeleninformatie.

Uit de haast eindeloze stroom van toegankelijke iPhone-apps zetten we deze keer een heuse dobbelstenen-app in de spotlights. Als je graag gezelschapsspelletjes speelt, is dat een app die je zeker eens moet proberen. Maar wist je dat je ook een spraakassistent kunt aanspreken om een potje te dobbelen? Al wat je graag zou weten over spraakassistenten lees je in dit nummer.

Vind je die spraakassistenten maar niks en zoek je liever informatie op de aloude manier met je internetbrowser? Daarvoor kunnen de reader modes van die browsers wel eens hele goede diensten bewijzen. Ze filteren namelijk alle overbodige info weg uit een webpagina. Hoe die werken en welke mogelijkheden ze bieden, leggen we uit voor vier populaire webbrowsers.

Misschien wil je halverwege het lezen van dit blad even alles laten bezinken bij een fijn achtergrondmuziekje? Dan leggen wij jou graag uit welke streamingdiensten en luidsprekersystemen vlot toegankelijk zijn.

Ben je bekomen met een muziekje? Dan kun je een volgend artikel aanvatten. Bijvoorbeeld ons overzicht met liefst dertien praktische tips voor Jaws-gebruikers. Gebruik je dat product? Dan zul je na het lezen van dat artikel ongetwijfeld nog veel meer plezier krijgen van je schermlezer!

Verder komen er een paar interessante telefoons aan bod. In ons testlab maakten we kennis met de Blindshell Classic 2 en de SimPhone 5, beide uit ander hout gesneden. De Blindshell is een sprekende telefoon met heel wat functies die we van een smartphone kennen, maar laat zich bedienen met een fysiek toetsenbord. De SimPhone is een Androidtelefoon met een touchscreen, maar met een sterk vereenvoudigde gebruikersomgeving.

En tot slot: voor wie graag eens over de grenzen kijkt, wijzen we in dit nummer de weg naar een aantal podcasts die de afgelopen CSUN-conferentie samenvatten.

Intussen las ondergetekende ook de column van collega Christiaan, die me op het idee bracht dat ik dit voorwoord eigenlijk net zo goed door ChatGPT had kunnen laten schrijven … ik neem het idee alvast mee naar het volgend nummer.

We wensen jou veel leesplezier!

Jeroen Baldewijns

Terug naar de inhoudstafel

Infovisie Flash

Canute Console

De Canute Console is een draagbare braillecomputer (Linux) met scherm, toetsenbord en brailledisplay met 9 lijnen van 40 cellen (360 braillecellen). Het is een gloednieuw apparaat dat pas in de loop van 2023 beschikbaar komt. De Canute Console omvat de Canute 360 die ook als autonome brailleleesregel kan gebruikt worden. De Console kan gebruikt worden om in te loggen op Windows- en Applecomputers en beschikt over een aantal courante toepassingen in een Linuxversie. Het toetsenbord schuift in het toestel en het beeldscherm van 13 inch is tegelijk ook een afscherming van de braillecellen. De afmetingen bedragen 38 x 20 x 5 cm en het toestel weegt 3,6 kg. De Canute Console werkt op het lichtnet (220 V) en niet op batterijen. De prijs bedraagt 3995 Britse pond, omgerekend 4502 euro.

Meer info:

https://bristolbraille.org

SensePlayer OCR

De SensePlayer OCR is een compacte multimediaspeler (mp4, pdf, docx …) voor o.a. gesproken boeken (daisy). Deze OCR-versie is ook in staat om gedrukte tekst voor te lezen. Daarnaast zijn er nog tal van andere functies zoals een memorecorder, een rekenmachine en een FM-radio. Op de bovenzijde bevinden zich de bedieningstoetsen met een cijfergedeelte. Het geluid kan via de ingebouwde stereoluidsprekers beluisterd worden of via een hoofdtelefoon. De herlaadbare batterij kan via een USB-aansluiting opgeladen worden. De afmetingen zijn 130 x 64 x 14,5 cm en het gewicht bedraagt 140 gram. De richtprijs bij CECIAA is 975 euro.

Meer info:

HIMS

Thorium Reader

De Thorium Reader is een software voor het lezen van digitale e-pub-boeken. Deze gratis software zonder advertenties is beschikbaar voor Windows, MacOS en Linux. De Thorium Reader is beschikbaar in verschillende talen waaronder Nederlands, Frans, Duits en Engels. De makers hebben aandacht voor toegankelijkheid voor blinden, slechtzienden en personen met dyslexie. In december 2022 is versie 2.2.0 uitgekomen.

Meer info:

www.edrlab.org/software/thorium-reader/

BBrain sprekende kalenderklok

De BBrain sprekende kalenderklok is een tafelklok die datum, tijd en dagdeel weergeeft met grote letters en cijfers. Met een druk op een grote knop aan de bovenzijde wordt de tijd en het dagdeel uitgesproken: “De tijd is: donderdag, ochtend, 6 minuten voor elf”. De klok kan tot 20 zelf ingesproken herinneringsberichten zoals “drink een glas water”, “tijd voor de medicijnen” of geplande gebeurtenissen zoals doktersafspraken of familiebezoeken uitspreken op een gekozen tijdstip. Dat is beschikbaar in zes talen: Nederlands, Frans, Duits, Engels, Italiaans en Spaans. Er is keuze uit vijf verschillende lay-outs van het scherm en om het contrast te optimaliseren, kan gekozen worden uit drie achtergrondkleuren (zwart, wit en geel) en twee kleuren (zwart en wit) voor de letters. De klok kan neergezet of opgehangen worden en werkt zowel op het elektriciteitsnet als met een meegeleverde batterij (CR2032). De afmetingen zijn 21 x 16 x 6 cm. De prijs bedraagt 99 euro.

Meer info:

www.worldwidevision.nl

Zuzanka

Zuzanka is een app voor de iPhone waarmee de vervaldatum op verpakkingen kan gevonden, vergroot en voorgelezen worden. Geluiden leiden de gebruiker naar de plaats op de verpakking waar zich de vervaldatum bevindt. Vervolgens kan ingezoomd worden om die datum vergroot weer te geven. Als de beeldkwaliteit voldoende is, wordt de datum herkend en uitgesproken, ook in het Nederlands. Als de beeldkwaliteit ondermaats is, kan de foto doorgestuurd worden naar een ziende kennis die dan kan helpen. Bij het scannen van een datum die al overschreden is, geeft de app een waarschuwing. Zuzanka werd bedacht en ontwikkeld voor en door slechtzienden en blinden en is compatibel met de schermlezer VoiceOver. De app kan gedurende 14 dagen gratis uitgeprobeerd worden. Nadien wordt een bijdrage gevraagd. Als alternatief voor een bijdrage kan er één datum per dag gratis gescand worden.

Meer info:

App Store

Rollar Bal

De Rollar Bal is een innovatieve tastpunt die op de meest gebruikte witte stokken past. Het ontwerp komt van vier Nederlandse studenten met een technische en bedrijfskundige opleiding. Het frequent vervangen van de taststokpunt is iets waar die studenten een oplossing voor gezocht hebben in dialoog met de doelgroep. Traditionele taststokpunten kunnen alleen naar links en naar rechts bewegen, de Rollar Bal draait alle kanten op. Daardoor ontstaat er minder slijtage waardoor minder vaak een nieuwe tastpunt moet aangekocht worden. Volgens de ontwerpers gaat hun Roller Bal tot drie keer langer mee dan de courante taststokpunten. De testfase loopt nog deze zomer (2023) en via hun website kun je je opgeven als testgebruiker.

Meer info:

Rollar.nl

Terug naar de inhoudstafel

Column:
GPT-4

Christiaan Pinkster, Visio

Op vrijdagmiddag, als de mailbox op orde is en de telefoon al weekend lijkt te hebben, gebeurt het wel eens dat ik m’n gedachten de vrije loop laat. Vanmiddag was het weer eens zover. Na een klein rondje hardlopen in de voorjaarszon fantaseer ik over de mogelijkheden van kunstmatige intelligentie voor blinde en slechtziende mensen. De laatste versie van ChatGPT kan immers beelden beschrijven en zelfs interpreteren. Een grafiek kan in lekentaal worden uitgelegd of er kan een verhaal bij een foto gegeven worden.

Dat betekent …

Als ik naar een voetbalwedstrijd ga, kan GPT mij vertellen wat er op het veld gebeurt. Ik kan kiezen tussen een gedetailleerd verslag of alleen het spelverloop in hoofdlijnen.

Ik hoef op Schiphol niet meer mijn vluchtinformatie naar Milaan te zoeken tussen alle andere Europese steden. GPT zoekt voor mij de juiste informatie wel op en wijst mij direct de juiste weg naar de gate.

Het toevoegen van een beeldbeschrijving (ALT-tekst) is niet meer nodig. GPT is daar veel beter in. En waarom zou er nog een aparte schermlezer nodig zijn? GPT analyseert het beeld en geeft de informatie weer op de manier die bij jou past (in mijn geval zou ik vaak kiezen voor een samenvatting van 10 zinnen met een vleugje humor).

Zo maar wat voorbeelden van hoe GPT het leven leuker, slimmer, makkelijker en toegankelijker kan en gaat maken. Misschien is straks mijn mailbox op vrijdagochtend al op orde en kan ik in plaats van een klein rondje kiezen voor een wat langere toer. Tijdens het lopen luister ik dan naar het boek ‘Fairy Tale’ van Stephen King. Ik heb dan GPT wel de opdracht gegeven het verhaal in te korten tot een uur luistertijd en de echt spannende stukken iets op te vrolijken.

De auteur van deze column mailen?

christiaanpinkster@visio.org

Terug naar de inhoudstafel

De leesmodus bij webbrowsers

Jeroen Baldewijns, Licht en Liefde

De internetbrowser is het venster op de wereld dat we haast dagelijks gebruiken om informatie te zoeken, om te shoppen, om betalingen te doen, om een reisroute te plannen … Stel je eens even voor dat we dat stukje software zouden moeten missen…

Als webpagina’s toegankelijk gebouwd zijn, kunnen we ze met een schermlezer of vergrotingsprogramma perfect gebruiken … of toch niet? Een steeds nijpender probleem is, dat nogal wat webpagina’s uit hun voegen barsten van storende elementen zoals uitgebreide navigatiemenu’s, reclamebanners (vaak in het midden van een artikel), knoppenbalkjes voor sociale media, een zoekveld …
In dit artikel bekijken we of een ‘leesmode’ wat meer rust kan brengen.

Wat?

Elke zichzelf respecterende browser biedt een leesmodus aan, die alle ballast weg filtert en alleen nog de informatie overhoudt die er écht toe doet. Alleen de hoofdtekst van een pagina blijft behouden. Je kunt die rustig lezen zonder afgeleid te worden door allerlei overbodige elementen. Hieronder tonen we een voorbeeld. Je ziet links de originele pagina van een krantenartikel, waarop het artikel bijna letterlijk ondergesneeuwd wordt door al wat eromheen te zien is. Rechts zie je dezelfde pagina in de leesmodus.

Als je een vergrotingsprogramma gebruikt, krijg je in de leesmodus een veel overzichtelijker beeld. Maar ook met een schermlezer blijf je gespaard van overbodige ballast, terwijl de structuurelementen in het document wel behouden blijven. Je kunt nog altijd op koppen links of op afbeeldingen navigeren en de koppenlijst van je schermlezer blijft nog beschikbaar.

Doorgaans biedt zo’n leesmodus nog wat extraatjes, zoals instellingen voor de visuele weergave (zoals het lettertype, de tekengrootte of een aantal kleurenschema’s) of het voorlezen van de pagina. Zo’n voorleesfunctie zien we eerder als een extra ondersteuning voor wie nog visueel leest. Gebruikers van een schermlezer kunnen hun hulpmiddel immers prima gebruiken in de leesmodus.

Zo’n leesmodus kan erg nuttig zijn op bijvoorbeeld nieuwssites of bij online cursussen. We zochten voor u uit hoe de reader modes van de meest gebruikte webbrowsers presteren.

Over de Test

We hebben de leesmodus bij vier populaire webbrowsers onder de loep gehouden. We hebben daarbij telkens de browserversie voor Windows bekeken met Jaws en Supernova en de versie voor macOS met VoiceOver en Zoomen.

We hebben op vijf websites een artikel geopend dat we met de leesmodus bekeken hebben. Die websites zijn Visio Kennisportaal, VRTnws, iCulture, Metro en Arduino-lessen.nl.

Later zullen we dit testverslag nog uitbreiden met de browserversies voor iOS/iPadOS en voor Android. Een aangepaste versie van dit artikel zal ook op het Visio Kennisportaal verschijnen.

Google Chrome

Bij Google Chrome vinden we, vreemd genoeg, helemaal geen leesmodus. Na enig zoekwerk op het internet komen we aan de weet dat Chrome wel degelijk een ‘Lezermodus’ onder de motorkap heeft, maar dat Google die niet geactiveerd heeft. Je kunt die wel zelf activeren door met je Chromebrowser naar de webpagina van chrome://flags/ te gaan en op die pagina het keuzemenu ‘Enable Reader Mode’ te wijzigen van ‘Default’ naar ‘Enabled’. Daarna zie je in de adresbalk het knopje ‘Lezermodus’ verschijnen. Die knop staat rechts in de adresbalk op een Windows-pc en links in de adresbalk op een Mac(Book).

De ‘Lezermodus’-knop is enkel beschikbaar voor webpagina’s die door de browser geschikt bevonden worden voor de lezermodus. Vier van de vijf geteste pagina’s konden we openen in de lezermodus (alleen voor het artikel van de gratis krant ‘Metro’ lukte het niet). Er is helaas geen sneltoets om de lezermodus aan te zetten.

De lezermodus filtert netjes alle overbodige elementen weg, ook bijna alle reclamebanners (al sluipt er hier en daar toch nog een opdringerig reclameblokje binnen). Opvallend is dat de broodkruimel (die geeft aan welke weg je al hebt afgelegd op de website) niet weggefilterd wordt. De volledige tekst van het eigenlijke artikel en de bijbehorende foto’s blijven overeind in de lezermodus. Eventuele video’s in de originele pagina worden niet meegenomen in de lezermodus.

In de lezermodus kun je kiezen uit drie kleurenschema’s, drie lettertypes en tien tekengroottes (waarbij je kunt vergroten tot een x-hoogte van 7 mm).

Chrome biedt als enige van de geteste browsers geen mogelijkheid om de pagina in lezermodus te laten voorlezen.

Conclusie:

Het is erg storend dat de lezermodus verstopt zit en dat je die dus eerst moet activeren. Van alle geteste browsers biedt deze lezermodus de minste instellingen voor visueel lezen. En het is jammer dat er geen voorleesfunctie voorzien is.

Microsoft Edge

Bij Microsofts browser Edge treffen we rechts in de adresbalk het knopje ‘Insluitende Lezer’ aan. Die leesmodus kun je niet alleen met dat knopje, maar ook met de sneltoets F9 activeren.

De insluitende lezer is enkel beschikbaar voor webpagina’s die door de browser geschikt bevonden worden voor de lezermodus. Elk van de vijf geteste pagina’s bleek compatibel met de insluitende lezer.

De insluitende lezer filtert netjes alle storende elementen weg, inclusief alle reclamebanners (die vaak als erg vervelend ervaren worden).
De volledige tekst van het eigenlijke artikel en het gros van de bijbehorende foto’s blijven netjes behouden, maar ingesloten video’s zijn niet zichtbaar.

De instellingen voor de visuele weergave in de insluitende lezer zijn bijzonder uitgebreid. Je kunt kiezen uit liefst 23 kleurenschema’s, 3 lettertypes en 10 tekengroottes (waarbij je kunt vergroten tot een x-hoogte van 8 mm). Bovendien kun je de tekenafstand verhogen en kun je kiezen uit drie formaten voor de marges (witruimtes aan de zijkanten). Een héél mooi extraatje is de ‘regelfocus’ (afbeelding hieronder), die de tekst verduistert met uitzondering van de te lezen tekstregel en die je met de pijltjestoets kunt aansturen:

Edge biedt ook een mooie voorleesfunctie die de tekst in de insluitende lezer voorleest. Tijdens het lezen krijg je een knoppenbalk om per alinea verder of terug te navigeren. De voorleessnelheid kun je in zeven stapjes instellen en je kunt kiezen uit twee Vlaamse (Arnaud of Dena) en drie Noord-Nederlandse (Colette, Fenna of Maarten) voorleesstemmen.

Alle beschreven functies werken identiek in de Windows- en macOS-versies van de Edgebrowser.

Conclusie:

Edge biedt een erg mooie en functionele leesmodus met een goede voorleesfunctie. Vooral de vele instellingen voor visueel gebruik hebben ons aangenaam verrast.

Firefox

Firefox is lange tijd een populair alternatief geweest voor Internet Explorer, maar sinds de lancering van Google Chrome heeft hij veel marktaandeel verloren. Als we de leesmodus onder de loep nemen, zal dat onterecht blijken. Rechts in de adresbalk vind je het knopje ‘Lezerweergave’ waarmee je de leesmodus activeert. De lezerweergave kun je ook met een sneltoets activeren. Voor Windows is dat F9 en op een Mac(Book) gebruik je Alt + Cmd + R.

De lezerweergave is enkel beschikbaar voor webpagina’s die door de browser geschikt bevonden worden. Elk van de vijf geteste pagina’s bleek compatibel met de lezerweergave.

De lezerweergave filtert netjes alle overbodige elementen weg, ook bijna alle reclamebanners (al sluipt er hier en daar toch nog een opdringerig reclameblokje binnen).
De volledige tekst van het eigenlijke artikel en het gros van de bijbehorende foto’s blijven netjes behouden, maar ingesloten video’s zijn niet zichtbaar.

De instellingen voor de visuele weergave in de lezerweergave zijn uitgebreid. Je kunt kiezen uit liefst vier kleurenschema’s, twee lettertypes en vijftien tekengroottes (waarbij je kunt vergroten tot een x-hoogte van liefst 18 mm). Bovendien kun je kiezen uit negen regelafstanden en negen formaten voor de marges (witruimtes aan de zijkanten). De grootste tekengrootte zorgt dus voor een forse vergroting ten opzichte van de originele pagina. We tonen links de grootste tekstgrootte van de lezerweergave van Firefox en rechts de grootste tekstgrootte van de lezermodus van Google Chrome:

FireFox biedt ook een voorleesfunctie die de tekst in de lezerweergave voorleest. Tijdens het lezen krijg je een knoppenbalk om per alinea verder of terug te navigeren. De voorleessnelheid kun je traploos instellen en je kunt kiezen uit één Vlaamse (Ellen) en twee Noord-Nederlandse (Claire, Xander) voorleesstemmen.

Op uitzondering van de sneltoets, werken alle beschreven functies identiek in de Windows- en macOS-versies van de Firefoxbrowser.

Conclusie:

Firefox biedt een mooie en functionele leesmodus, inclusief een voorleesfunctie, waarbij vooral de forse x-hoogte van de grootste tekeninstelling opvalt.

Apple Safari

Op de Mac(Book) blijft Apples Safari een populaire browser. De Safari-versie voor Windows wordt inmiddels al een tijdje niet meer ondersteund. Bij Safari zien we rechts in de adresbalk het knopje ‘Reader’. De leesmodus kun je niet alleen met dat knopje, maar ook met de sneltoets Shift + Cmd + R activeren.

De reader filtert netjes alle overbodige elementen weg, inclusief de reclamebanners (al sluipt er hier en daar toch nog een opdringerig reclameblokje binnen). Vier van de vijf geteste pagina’s bleek compatibel met de insluitende lezer. Maar de vijfde pagina (waarvoor het Reader-knopje niet in de adresbalk verscheen) konden we toch in de reader bekijken door de sneltoets te gebruiken.
De volledige tekst van het eigenlijke artikel en het gros van de bijbehorende foto’s blijven netjes behouden. De reader van Safari is de enige die ook sommige (niet alle) ingesloten video’s toont en afspeelbaar maakt.

De reader biedt de nodige instellingen voor de visuele weergave. Je kunt kiezen uit vier kleurenschema’s, negen lettertypes en twaalf tekengroottes (waarbij je kunt vergroten tot een x-hoogte van 7 mm).
Een interessant extraatje is dat je per website kunt aangeven of die standaard in de reader-weergave moet worden getoond. Die handige functie stel je in via de Safari-voorkeuren, tabblad ‘Websites’, rubriek ‘Reader’:

Safari biedt ook een voorleesfunctie. Die is niet in de reader geïntegreerd (zoals dat bij Edge of Firefox wel het geval is) maar is wel bruikbaar in de reader. De voorleesfunctie vind je in het menu: Wijzig > Spraak > Start spraakfunctie. Het is jammer dat je die spraakfunctie niet met een sneltoets kunt activeren. Tijdens het voorlezen beschik je ook niet over een knoppenbalk om te pauzeren of op alinea te navigeren. Om het voorlezen te onderbreken, moet je opnieuw via het menu, wat omslachtig is. De spraakfunctie vinden we minder doordacht dan die van Edge en Firefox. De voorleessnelheid kun je in vijf stapjes instellen en je kunt kiezen uit één Vlaamse (Ellen) en twee Noord-Nederlandse (Claire en Xander) voorleesstemmen. Die instellingen vind je bij de toegankelijkheidsinstellingen onder de rubriek ‘Gesproken materiaal’.

Conclusie:

Safari biedt een functionele leesmodus met een eerder beperkte voorleesfunctie. Dat je kunt instellen welke websites standaard in de reader-modus moeten openen, is een mooi extra.

Conclusie

De lezermodus van een webbrowser is niet bij iedereen even bekend en toch kan iedereen er zijn voordeel mee doen. We hopen je met dit artikel te kunnen warm maken om er toch mee aan de slag te gaan.

Edge, Firefox en Safari bieden functionele leesmodi die goed werken. Alleen Chrome stelde teleur in deze test. We begrijpen echt niet waarom Google de leesmodus domweg uitschakelt? Onlangs las ik in een gerenommeerd computertijdschrift dat Google zijn positie als marktleider zou gebruiken om innovaties op browsergebied de kop in te drukken. Kan dat daar een voorbeeld van zijn?

De auteur van dit artikel mailen?

jeroen.baldewijns@lichtenliefde.be

Terug naar de inhoudstafel

Blindshell Classic 2, een alternatieve smartphone

Fred Boot en Peter van Tol, Koninklijke Visio

De Blindshell Classic 2, met voelbare knoppen, is de opvolger van de Blindshell Classic 1. Het is een gsm met diverse toegankelijkheidsvoorzieningen voor slechtziende en blinde mensen. Denk daarbij aan vergroting, spraakweergave, spraakherkenning en ondersteuning met specifieke geluidssignalen. De Blindshell Classic-reeks gsm-toestellen heeft bovendien goed voelbare toetsen.

Voor wie is de Blindshell Classic 2 geschikt?

De Blindshell Classic 2 is specifiek ontwikkeld voor mensen met een visuele beperking. De gsm is interessant wanneer je een telefoon wilt met voelbare knoppen in combinatie met spraakondersteuning. De Blindshell Classic 2 is ook geschikt voor je wanneer je wilt kunnen whatsappen en een smartphone voor jou te ingewikkeld is.

Het voordeel van de Blindshell Classic 2 is de combinatie van voelbare knoppen en spraakondersteuning. Andere telefoons hebben vaak wel voelbare knoppen, waardoor tactiele bediening mogelijk is, maar hebben verder geen uitgebreide functies. Doordat ze niet beschikken over spraakuitvoer of vergrote tekst, is de non-visuele bediening erg beperkt. Die bestaat vaak alleen uit voorkeuzenummers kunnen bellen en gebeld kunnen worden. Smartphones met aanraakschermen hebben wel spraakmogelijkheden. Maar die zijn dan wel weer een stuk ingewikkelder in bediening omdat het aanraakscherm tactiele bediening onmogelijk maakt.

De Blindshell Classic 2 valt dus tussen die 2 mogelijkheden in. Bedienbaar met fysieke knoppen en met spraakondersteuning om alle functies op te kunnen roepen. Daaronder vallen ook beperkte smartphonefunctionaliteiten zoals WhatsApp.

Wat kun je met de Blindshell Classic 2?

De Blindshell Classic 2 is uitgerust met een groot aantal basis- en geavanceerde functies. Die kun je volledig zelfstandig instellen en bedienen omdat alle functies ondersteund worden door spraak. De volgende basisfuncties zijn al in het toestel aanwezig:

• bellen (favorietenlijst, belgeschiedenis en snel keuzemenu)
• sms’en (naar een of meer personen)
• adresboek (met mogelijkheid tot importeren en back-up)
• dictafoon
• rekenmachine
• alarm/ wekker/ timer
• kalender
• notities
• service menu
• SOS-knop

Daarnaast zijn de volgende geavanceerde functies aanwezig:

• Androidwebbrowser
• WhatsApp
• Facebook Messenger
• Blindshell-schermleesprogramma
• Blindshell Beep (om bijvoorbeeld je sleutels of telefoon weer te vinden. Daarvoor heb je extra apparatuur nodig.)
• e-mail
• objectherkenning met ‘NFC tags’
  (Daarvoor zijn zogenoemde ‘NFC tags’ te koop. Dat zijn stickers met een chipje erin. Die stickers kun je ergens opplakken en in de telefoon een naam geven. Als je dan je telefoon bij de tag houdt, leest die de naam voor. Omdat veel pasjes (bijvoorbeeld de OV-chipkaart en de nieuwe bankpassen) nu ook een NFC-chip hebben, kun je de telefoon ook gebruiken om de passen uit elkaar te houden. Daarvoor laat je de telefoon eenmaal de pas herkennen en kun je daarna de pas tegen de telefoon houden om te horen welke pas het is.)
• internet en FM-radio
• muziek
• boeken lezen
• vergrootglas
• weer
• gps-locatie
• kleurherkenning
• dictafoon

Wat kun je niet met de Blindshell Classic 2?

De Blindshell Classic 2 is geen volledige smartphone omdat niet alle apps, op een beperkt aantal na, beschikbaar zijn. Een lijst met wel beschikbare apps wordt door de maker van de Blindshell beheerd.

De apps die je kunt installeren, zijn te bedienen met de knoppen en worden meestal met grote letters op het scherm weergegeven. Voor een aantal apps geldt dat niet, waaronder WhatsApp.

Hoe toegankelijk is Blindshell Classic 2?

Zoals je hierboven al hebt kunnen lezen, is de Blindshell Classic 2 toegankelijk door de voelbare knoppen en de spraakondersteuning door de stem die je zelf uitkiest. Je hebt keuze uit een vijftal stemmen. Je kunt de stem kiezen die voor jou het prettigst in het gehoor ligt en die je het beste kunt verstaan.

Ook een aantal functies van het scherm vergroten de toegankelijkheid. De display van de Blindshell Classic 2 is 2,83 inch. Je kunt de weergave op het scherm naar eigen wens instellen. Er zijn meerdere kleurencombinaties beschikbaar voor letterkleur en achtergrond. Ook kun je de lettergrootte aanpassen. De menu’s die op het display verschijnen, worden in 1 kolom getoond. Het hoofdmenu kun je naar behoefte aanpassen: pictogrammen met tekst, alleen pictogrammen of alleen tekst.

De goed voelbare knoppen zijn ingedeeld in duidelijke vlakken met ruimte ertussen.

Hoe ziet de Blindshell Classic 2 eruit?

De Blindshell Classic 2 lijkt qua uiterlijk op een knoppen-telefoon zoals de oude Nokia. Op de onderste helft van de telefoon bevinden zich de voelbare knoppen met daarboven het scherm. Het toestel is verkrijgbaar in de kleuren zwart en rood. De Blindshell Classic 2 is even groot als de Blindshell Classic 1 maar wel dikker en zwaarder. Het toestel weegt 149 gram en meet 135,2 bij 54,6 bij 16,7 mm.

De volumeknop vind je aan de linkerzijkant van het toestel en de knop voor de dicteerfunctie en de spraakcommando’s aan de rechterzijkant. Het numerieke toetsenbord van de Blindshell Classic 2 is duidelijker voelbaar dan die van zijn voorganger doordat de toetsen boller zijn. Ook het puntje dat op de cijfertoets vijf is aangebracht, is nu duidelijk voelbaar.

Tussen het numerieke toetsenbord en het beeldscherm vind je, duidelijk voelbaar, de groene en rode knop. Er tussenin zit de toets waarmee je door de menu’s kunt navigeren. De knoppen om door het menu te navigeren en om te bevestigen, liggen verder uit elkaar. Zo druk je de knoppen minder snel tegelijkertijd in. Boven de groene knop zit een klein toetsje dat naar het statusmenu verwijst. Door dat toetsje in te drukken als de gsm vergrendeld is, wordt de tijd uitgesproken. Boven de rode knop vind je zo eenzelfde toetsje dat bij indrukken je laatste handeling herhaalt.

Aan de bovenkant van het toestel vind je de 3,5mm-aansluiting voor de meegeleverde oortjes met microfoon. Ook vind je aan de bovenkant een lampje dat als zaklamp kan dienen. Aan de onderkant van het toestel zit de aansluiting voor de USB-C-kabel die via de meegeleverde adapter aangesloten kan worden om op te laden. Opladen kun je ook doen door het toestel in de meegeleverde standaard te plaatsen om op een vaste plaats op te kunnen laden. Op de achterkant van het toestel bevinden zich nog de SOS-knop en de camera.

Hoe werkt de Blindshell Classic 2?

De Blindshell Classic 2 draait op het Androidplatform. Daar merk je als gebruiker weinig van. Alles wat je met het toestel doet, wordt door spraak ondersteund.

Door de omlaag-knop in te drukken, kom je terecht in het menu. Door nogmaals de omlaag-knop in te drukken, kun je door dat menu bladeren. Na elk menu-item hoor je waar je in de lijst bent (bijvoorbeeld 2 van 7). Om direct naar een menu-item te gaan, kun je dat cijfer intoetsen op het toetsenblok. Dus als een contactpersoon 3 van 7 is, kun je daar direct naartoe door het intoetsen van de 3.

De standaard menuopties zijn:

• oproepen
• berichten
• contactpersonen
• toepassingen
• instellingen
• handleiding
• schakel de telefoon uit

Als je de menuoptie, waar je naartoe wilt, hebt gehoord, bevestig je dat door op de groene toets te drukken. Dat geldt binnen het menu voor elke keuze die je daarna maakt. Met de rode toets ga je een stap terug.

Voor het invoeren van berichten of contactpersonen heb je de keuze om dat via de sms-functie met de toetsen te doen, of via de dicteerfunctie. Als je voor de dicteerfunctie kiest, is het noodzakelijk dat de Blindshell Classic 2 op dat moment een internetverbinding heeft.

Omdat de Blindshell Classic 2 over spraakherkenning beschikt, is het mogelijk om via het geven van spraakcommando’s contactpersonen uit de contactenlijst te bellen of een applicatie op te starten. Denk bijvoorbeeld aan: “bel Visio” of “start e-mail.”

Wanneer je WhatsApp opent, ziet dat eruit zoals op een standaard smartphone. Dat betekent dat de tekst niet vergroot op het scherm wordt weergegeven. De bediening werkt dan met Talk Back. De hoeveelheid keuzes waar je langs moet lopen, is veel groter dan in de andere menu’s. De onderdelen die langskomen, zijn vaak ook minder duidelijk.

Hoe laad je de Blindshell Classic 2 op en hoe lang gaat de batterij mee?

Om de Blindshell Classic 2 op te laden, vind je aan de onderkant van het toestel een USB-C-aansluiting. (Dat is de nieuwe, omkeerbare USB-aansluiting, dus er is geen onder- of bovenkant van de stekker.) Een lege batterij opladen duurt ongeveer vijf uur. De oplader is 10 Watt, opladers die minder wattage leveren, kunnen als gevolg hebben dat opladen langer duurt. De batterij van de Blindshell Classic 2 gaat maximaal zesennegentig uur mee. Dat is minder wanneer je het toestel veel gebruikt, het volume hoog staat of het scherm veel aan staat.

Wat kost de Blindshell Classic 2?

De kosten voor het toestel zijn ongeveer 450 euro, inclusief btw. De leveranciers in Nederland waar je de Blindshell Classic 2 kunt verkrijgen, zijn Optelec, World Wide Vision, Low Vision Shop en Iris Huys.

Blindshell Classic Lite

Overweeg je de Blindshell Classic 2 te gaan gebruiken, maar is de prijs voor jou te hoog? Misschien is de Blindshell Classic Lite dan een goede optie. De Blindshell Classic Lite is een mobiele telefoon met Nederlandse spraakweergave en is de minder uitgebreide versie van de Blindshell Classic. De bediening is eenvoudig dankzij de ingebouwde spraak, het fysieke toetsenbord en eenvoudige menu's. De Blindshell Classic Lite kost rond de 269 euro. De belangrijkste verschillen tussen de Blindshell Classic 2 en de Blindshell Classic Lite zijn:

• Het is niet mogelijk om met je stem een contact te bellen, een bericht te schrijven of het toestel te bedienen.
• Het toestel heeft geen oplaadstation.
• Het toestel heeft geen FM- of internetradio.
• Je kunt niet e-mailen.

De Blindshell Classic Lite kun je verkrijgen bij Optelec, World Wide Vision, Low Vision Shop en Iris Huys.

Conclusie

De Blindshell Classic 2 valt tussen een eenvoudige telefoon en een smartphone in. Zoek je een telefoon met knoppen? Waarmee je, met spraakondersteuning, onder andere kunt bellen, sms’en en mailen? Dan is de Blindshell Classic 2 een interessante optie voor je. Door de eenvoudige menustructuur zijn die opties gemakkelijk te gebruiken. Vind je het gebruik van internet en WhatsApp lastig op een smartphone? Dan heeft de Blindshell Classic 2 een beperkt voordeel omdat die functies vergelijkbaar werken zoals op de smartphone.

Heb je nog vragen?

kennisportaal@visio.org

Terug naar de inhoudstafel

SimPhone 5, een eenvoudige smartphone met ondersteuning

Louis Pool, Koninklijke Visio

SimPhone is een eenvoudige smartphone die speciaal ontwikkeld werd voor senioren. De telefoon is een reguliere Androidtelefoon (Samsung Galaxy A02S) waaraan het bedrijf SimPC een aantal aanpassingen heeft gedaan om de telefoon eenvoudiger te maken in het gebruik. Zo is het hoofdmenu duidelijker gemaakt met grote gekleurde knoppen. Ook heeft SimPC een helpdesk waar je terecht kunt met vragen mocht je toch tegen problemen aanlopen. Wij waren benieuwd of de smartphone als gevolg van de vereenvoudigingen ook goed te gebruiken is door slechtziende of blinde mensen. De resultaten van het onderzoek kun je hier lezen.

Hoe ziet het hoofdmenu van de SimPhone eruit?

Wanneer je de SimPhone start, kom je in een overzichtelijk hoofdmenu met grote gekleurde knoppen. Bovenaan het scherm wordt de datum, de tijd, het batterijniveau en de signaalsterkte weergegeven. Dat is ook meteen het grootste verschil als je de SimPhone vergelijkt met een reguliere smartphone. De apps zelf werden niet aangepast.

De knoppen in het hoofdmenu leiden je direct naar een app of naar een menu waarin je kunt kiezen uit een aantal apps. Elk vervolgmenu is uitgerust met een grote, duidelijke ‘Vorige’ knop zodat je altijd gemakkelijk weer kunt keren naar het vorige scherm. Standaard zitten er zes knoppen in het hoofdmenu. Die zes knoppen zijn standaard voor bellen, communicatie, kantoor, multimedia, SimCoach en apps.

De SimCoach-knop is om ondersteuning te krijgen van een medewerker van SimPC. Met de knop apps kun je naar een overzicht van alle apps gaan.

Het hoofdmenu is aan te passen. Je kunt knoppen toevoegen of verwijderen en dus het aantal knoppen wijzigen. Ook kun je het plaatje en de tekst die bij die knoppen staat, naar wens veranderen.

Welke apps kun je gebruiken op de SimPhone?

Je kunt alle apps op de SimPhone zetten die op een reguliere Androidtelefoon kunnen. Zoals gezegd werden de apps zelf niet aangepast in de SimPhone. Als je een app start, zal de weergave dus niet anders zijn dan op een reguliere smartphone.

Vanuit de standaard aanpassingen van Android is het echter wel mogelijk om de weergave aan te passen, bijvoorbeeld door de tekst te vergroten of om teksten voor te laten lezen.

Daarmee is overigens niet gezegd dat alle apps ook toegankelijk of gemakkelijk in het gebruik zijn te maken; dat is afhankelijk van het ontwerp van de app.

Hoe maak je de SimPhone toegankelijk?

Op de SimPhone zijn verschillende aanpassingen te maken om de telefoon toegankelijker te maken voor slechtziende mensen. Allereerst kun je alle aanpassingen die standaard in een Androidtelefoon zitten gebruiken. Je kunt bijvoorbeeld de tekstgrootte wijzigen of teksten laten voorlezen. Het bedrijf SimPC heeft zelf daar nog een aantal opties aan toegevoegd.

We lichten beide mogelijkheden kort toe.

Toegankelijkheidsopties van Android

Zoals gezegd kun je de standaardopties van Android gebruiken om de telefoon toegankelijker te maken.

Om de instellingen van je Androidtelefoon te wijzigen, tik je op de drie puntjes bovenaan het scherm. Die staan altijd in beeld in het hoofdmenu. Tik vervolgens op Systeeminstellingen en tot slot op Toegankelijkheid. Je vindt dan de volgende mogelijkheden:

• grotere tekst
• tekst voor laten lezen
• toetsenbord met hoger contrast of grotere toetsen
• inzoomen op het scherm

Toegankelijkheidsopties vanuit SimPC

Om de instellingen van SimPC te wijzigen, tik je op de drie puntjes bovenaan het hoofdmenu. Tik vervolgens op ‘Knoppen Aanpassen’ of ‘Voorkeuren’.

Je kunt dan de volgende zaken aanpassen:

• de knoppen in het hoofdmenu
  Zo kun je instellen welke apps je op het hoofdmenu wilt, hoeveel knoppen je op het hoofdmenu wilt en je kunt de plaatjes en teksten die bij de knoppen staan, wijzigen.
• de weergave van datum en tijd op het hoofdmenu zoals een grotere datum en tijd, een analoge klok of een dagdeel bij de datum
• aangepaste thema’s en kleurenschema’s
• notificaties verbergen
• trillen bij het aanraken van knoppen in het hoofdmenu
• de zwevende thuisknop
  In dat geval staat er dan altijd een thuisknop in het beeld aan de zijkant van het scherm. Dat is een gele knop met een plaatje van een huis erin. Met die knop kun je altijd direct weer naar het hoofdmenu door erop te tikken. Op dit Androidtoestel is de thuisknop echter ook al standaard altijd als rond knopje onderaan het scherm te vinden.

De SimPhone opladen

De SimPhone is voorzien van een standaard USB-C-aansluiting. Het voordeel van die aansluiting is dat de stekker van de oplaadkabel symmetrisch is en daardoor altijd meteen juist in de telefoon past.

Zit er spraakuitvoer op de SimPhone?

De SimPhone heeft zelf geen spraakopties toegevoegd, maar het is wel mogelijk om de standaard spraakuitvoer van Android te gebruiken.

De standaardoptie van Android heet ‘selecteer om uitgesproken te worden’. Je kunt die gebruiken om bepaalde teksten uit te laten spreken. Je kunt dat bijvoorbeeld doen bij een WhatsAppbericht of een e-mail.

Daarnaast kent Android de functie Talkback. Daarmee is het in principe mogelijk om alles op de telefoon voor te laten lezen. Talkback is gemaakt voor mensen voor wie visueel werken niet of nauwelijks mogelijk is. Zij kunnen de telefoon dan met een alternatieve bediening en spraakuitvoer toch bedienen.

Talkback werkt echter niet goed in het hoofdmenu van de SimPhone. Daarom raden we toch af om de SimPhone te gebruiken als je afhankelijk bent van Talkback. Je kunt dan beter een reguliere smartphone met Talkback gebruiken.

Kun je Google Assistent gebruiken op de SimPhone?

Google Assistent is, net als bij andere Androidsmartphones, te vinden onder de thuisknop. Als die lang wordt ingedrukt, zal de assistent te voorschijn komen. Wil je meer weten over Google Assistent, lees dan het artikel op het Visio Kennisportaal: Maak kennis met Google Assistent.

Wat is SimCoach?

Wanneer je een vraag hebt, kun je natuurlijk de handleiding erbij nemen. Maar misschien kom je er niet uit of wil je toch op een andere manier hulp hebben.

SimCoach biedt in dat geval ondersteuning, als je ergens niet meer uit komt en behoefte hebt aan hulp van een medewerker van SimPC.
SimCoach is via de knop op het hoofdmenu te bereiken op maandag tot en met vrijdag van 9:00 tot 17:00 uur. SimCoach is volgens de leverancier gratis voor korte hulpvragen van iedereen die een SimPhone heeft.

Ook biedt SimCoach de mogelijkheid om je smartphone op afstand over te nemen. De SimPC-medewerker kan dan meekijken op je smartphone. Zo kan hij beter nagaan wat het probleem is, aanwijzingen geven of het probleem oplossen. Je kunt alle vragen stellen, ook vragen over aanpassingen voor toegankelijkheid.

Mailen is overigens ook mogelijk.

Is de SimPhone ook voorzien van een noodknop?

De SimPhone kun je desgewenst bestellen inclusief een ingebouwde SOS-knop.
Op het hoofdmenu verschijnt dan een SOS-knop waarmee je rechtstreeks een mantelzorger, hulpverlener of 112 kunt bellen.

Conclusie: Is de SimPhone geschikt voor mensen met een visuele beperking?

De SimPhone is een standaard Androidsmartphone met een aangepast hoofdmenu, een duidelijke handleiding en SimCoach-ondersteuning van een SimPC-medewerker die je eenvoudig vanaf het hoofdmenu kunt oproepen. De SimCoach kan daarbij desgewenst op afstand meekijken op je smartphone.

De SimPhone is dan ook wat ons betreft met name geschikt voor mensen die een gewone smartphone wat ingewikkeld vinden en behoefte hebben aan enige vergroting. Voor blinde mensen is de SimPhone niet geschikt.

Wanneer je een SimPhone aanschaft, moet er wel nog het een en ander worden ingesteld om hem bruikbaar te maken voor iemand die slechtziend is. SimPC of Koninklijke Visio kunnen helpen bij het instellen daarvan.

Meer informatie over SimPhone vind je op de website van SimPC.

Heb je nog vragen?

kennisportaal@visio.org

Terug naar de inhoudstafel

Muziek luisteren zonder zorgen

Jeroen Baldewijns, Licht en Liefde

Muziek is zo’n medium dat geen drempels opwerpt omdat je een liedje niet kunt zien. Je luistert er gewoon naar en dus lijken problemen met toegankelijkheid verder weg dan ooit. Maar klopt dat wel? Want heb je vandaag de dag niet een aantal apps nodig om op een ‘moderne manier’ naar muziek te luisteren? Zijn die dan wel toegankelijk? En kan ik nog muziek beluisteren als ik niet beschik over die smartphone met al zijn muziek-apps? Dat zochten we even voor je uit.

Een korte historiek

Amper 60 jaar geleden stond er op de kast bij mijn grootouders een hypermoderne radio met radiobuizen (ook wel ‘lampen’ genoemd). En in meer welgestelde kringen stond daar vaak ook een mechanische platenspeler met zo’n grote klankhoorn ernaast. Met een klein sprongetje voorwaarts in de tijd belanden we in de jaren ‘80, de jaren van mijn jeugd. Toen had je heel wat aanzien met een Hifi-toren, waarin een versterker, een tuner (toen een hippe term voor een radio), een cassettedeck en een platenspeler op elkaar gestapeld stonden. Die toestellen beschikten bij voorkeur over een eigen meubel. In de jaren ‘90 moest er in datzelfde meubel plaatsgemaakt worden want de cd-speler eiste zijn plekje en luidde op die manier de digitalisering in. Eind de jaren ’90 kwam ook de digitale verspreiding van muziek schoorvoetend op gang, een evolutie die een flinke boost kreeg bij de lancering van de iPod in 2001 en de iTunes-muziekwinkel kort nadien. Voor het eerst konden we legaal digitale muziek kopen!
Vandaag is de iPod passé en is het kopen van digitale muziek vervangen door streamingdiensten die onze smartphone voorzien van een eindeloze stroom van muziek. En die smartphone koppelen we thuis aan een heel netwerk van wifi-luidsprekers die over alle kamers van de woning verspreid staan. Buitenshuis gebruiken we een bluetooth-luidspreker (steeds vaker ‘speaker’ genoemd) of -oortjes.
In amper 60 jaar tijd is het hele muzieklandschap niet één keer maar misschien wel drie of vier keer helemaal omgegooid.

1. Streaming-apps

Online muziek kopen gebeurt steeds minder. In de plaats daarvan wordt de muziek op aanvraag gestreamd naar onze telefoon, tablet of computer. Bij zo’n stream wordt de muziek niet opgeslagen op je toestel, maar komt die gewoon via wifi of 4G/5G je toestel binnen en wordt daar direct afgespeeld. Bij zo’n streamingdienst hoort uiteraard ook een betalend abonnement dat je het recht geeft op het gebruik ervan.

Navigeren in een streaming-app

Typisch voor streaming-apps is dat het schermbeeld van zo’n app nogal complex kan ogen, waardoor het niet altijd even gemakkelijk is om daar met een schermlezer zoals VoiceOver of TalkBack vlot doorheen te raken. Het is dan handig als de maker van de app koppen voorzien heeft, zoals: onlangs afgespeeld, populaire liedjes, populaire artiesten … Als je dan op koppen navigeert (met de Rotor van VoiceOver of de Leesopties van TalkBack), krijg je snel een zicht op de indeling van de streaming-app.

Vaak word je ook geconfronteerd met lange lijsten (bijvoorbeeld van liedjes of artiesten) die horizontaal op het scherm georiënteerd zijn. Het kan soms erg omslachtig zijn om doorheen zo’n lange lijst te lopen met horizontale veegjes. En dan kan de verticale navigatie van VoiceOver (die moet je eerst wel even aanzetten bij de Rotor-opties) handig zijn. Nu kun je immers van boven naar beneden over het scherm lopen en dus die lange horizontale lijstjes vermijden.

Belangrijke toegankelijkheidsaspecten

Muziekstreaming-apps bieden een erg specifieke functionaliteit waarbij sommige toegankelijkheidsaspecten belangrijker zijn dan andere. Daarom zijn we wat selectief te werk gegaan bij het testen van de apps op toegankelijkheid.

Voor wie een streaming-app eerder visueel gebruikt, hebben we vooral gekeken naar:

• de compatibiliteit met ‘Slim omgekeerd’ (alleen op iPhone) want de vele graphics van albums en artiesten wil je natuurlijk niet als een negatieve foto zien;
• de compatibiliteit met ‘Grotere tekst’ omdat je daarmee vergroting kunt genereren zonder dat er stukken van het schermbeeld buiten de schermranden vallen;
• de contrasten van de tekst ten opzichte van de achtergrond;
• de bruikbaarheid met de functie ‘Spreek bij aanraking’ van de ‘Spraakregelaar’ (alleen op iPhone) zodat je kunt aanwijzen welk onderdeel je wilt laten uitspreken.

Voor wie een streaming-app met VoiceOver gebruikt, hebben we speciale aandacht besteed aan:

• de beschikbaarheid van koppen in de belangrijkste schermen;
• het goed functioneren van audio-drukking waarmee voorkomen wordt dat de spraak lastig begrepen wordt omdat hij overstemd wordt door de muziek;
• de taalweergave waarmee de anderstalige naam van een lied of artiest met een stem in de overeenkomstige taal weergegeven wordt;
• de algehele compatibiliteit met de schermlezer.

De test

We hebben de volgende apps getest:

Spotify, Apple Muziek, Tidal, YouTube Music en Deezer.

Bij onze test maakten we dus een onderscheid tussen visueel gebruik en gebruik met een schermlezer.

Als het gaat over visueel gebruik, valt meteen op dat de Apple Muziek-app standaard een veel groter lettertype gebruikt dan alle andere apps. Combineer je dat met ‘Grotere tekst’, dan kom je al een heel eind ver. Tidal en Deezer zijn de twee enige apps die de ‘Grotere tekst’-optie helemaal niet ondersteunen.
We tonen de standaard tekengrootte bij Apple Muziek en Spotify:

Bovendien ondersteunt Apple Muziek ook ‘Slim omgekeerd’, wat handig is want de app biedt standaard donkere tekst op een lichte achtergrond. Ook Spotify en Deezer ondersteunen ‘Slim omgekeerd’, Tidal en YouTube Music doen dat niet.
De vijf apps komen goed door onze contrast-test, al moeten we voor Apple Muziek de kanttekening plaatsen dat dat enkel geldt als je ‘Slim omgekeerd’ aanzet.
De test met de ‘Spraakregelaar’ hebben alle apps goed doorstaan.
Voor slechtziende gebruikers kunnen we besluiten dat Spotify, Apple Muziek en YouTube Music de test goed doorstaan. Deezer en Tidal verliezen punten omdat ze niet compatibel zijn met ‘Grotere tekst’ en Tidal laat een extra steek vallen door ‘Slim omgekeerd’ niet te ondersteunen.

Laten we dan eens kijken naar de bruikbaarheid met VoiceOver.
We kunnen meteen al stellen dat Audio Ducking bij alle apps perfect werkt en dat geen enkele app erin slaagt om anderstalige namen van artiesten, albums of songs met een stem in de overeenkomstige taal uit te spreken.
Wel vinden we grote verschillen bij de beschikbaarheid van koppen waarop je kunt navigeren. Apple Muziek ondersteunt koppen, maar is zodanig vormgegeven dat koppen niet echt nodig zijn om vlot te kunnen navigeren en dat vinden we mooi. Bij Spotify en YouTube Music ontdekken we wel koppen maar je kunt er niet echt op navigeren en bij Deezer zijn helemaal geen koppen te bespeuren. Dit drietal valt hier dus door de mand. Tidal werkt zeer goed met koppen en laat zich op die manier super vlot bedienen. Dat is een schoolvoorbeeld van hoe je de toegankelijkheid naar een hoger niveau kunt tillen met koppen.
Als we nog een aantal andere schermlezer-testjes meenemen, kunnen we concluderen dat Tidal en Apple Music het best bruikbaar zijn met VoiceOver, op korte voet gevolgd door Spotify. Deezer en YouTube Music kunnen ons niet overtuigen.

2. Luidsprekers

Om muziek te beluisteren, heb je natuurlijk meer nodig dan alleen maar een streaming-app. Uiteindelijk wordt muziek voor jou hoorbaar gemaakt via luidsprekers. Die kunnen ingebouwd zitten in oortjes, een hoofdtelefoon of een luidsprekerkast. Voor dit artikel laten we de hoofdtelefoons en oortjes even buiten beschouwing.

Soorten

We onderscheiden grofweg drie soorten luidsprekers:

• Bluetooth-luidsprekers worden draadloos via bluetooth gekoppeld aan het toestel (smartphone, tablet, computer) waarmee je de muziek wilt afspelen. Ze werken doorgaans op een batterij en zijn vaak compact en dus gemakkelijk meeneembaar. Ze worden dan ook vaak aangekocht wanneer je een luidspreker zoekt die je op verschillende plaatsen kunt gebruiken. Deze toestellen vereisen geen extra app om ze te kunnen gebruiken (ook al bieden sommige fabrikanten wel zo’n app aan). Er zijn dus geen grote toegankelijkheidsproblemen te verwachten. Deze luidsprekers zijn relatief goedkoop; je vindt ze grofweg aan prijzen tussen 40 en 400 euro.
• Wifi-luidsprekers worden via wifi in jouw thuisnetwerk opgenomen en die hoor je met de bijbehorende app te configureren en aan te sturen. Hier ben je dus wel afhankelijk van de toegankelijkheid van de bijbehorende app. Maar die app biedt dan ook heel wat mogelijkheden. Zo kun je twee identieke luidsprekers als een stereopaar aan elkaar koppelen. En nog mooier: je kunt luidsprekergroepen maken die verspreid staan over de verschillende ruimtes in de woning. Zo kun je gemakkelijk beslissen welke muziek in welke kamer moet worden afgespeeld. Deze toestellen zijn dan ook niet bedoeld voor mobiel gebruik. Doorgaans is de audiokwaliteit beter dan die van bluetooth-luidsprekers. Steeds vaker kun je wifi-luidsprekers ook aansturen met stemcommando’s. Bij sommige toestellen doe je dat via Siri of Google Assistent en andere luidsprekers hebben een eigen spraakherkenning aan boord. Deze toestellen zijn dan ook duurder dan de bluetooth-toestellen (reken maar op prijzen tussen 150 en 900 euro per luidspreker).
• Slimme speakers zijn eigenlijk ook slimme luidsprekers met alle hierboven beschreven functies. Maar ze hebben een eigen spraakassistent, die veel verder gaat dan alleen maar muziekfuncties aansturen. Momenteel zijn er twee populaire merken die Nederlandstalige commando’s begrijpen: de Google Nest en de Apple HomePod.

Kooptips

Het is onbegonnen werk om het hele marktaanbod van die drie soorten luidprekers te gaan behandelen. Daarom beperken we ons tot een aantal nuttige tips die je kunnen helpen bij de aankoop van een speaker-systeem.

• Het aanbod van bluetooth-luidsprekers is erg groot. Bekende merken zijn: Bose, JBL, Sony, Phillips, Bang & Olufsen en Ikea.
  Bij de keuze van zo’n toestel besteed je best aandacht aan de voelbaarheid van de knoppen, de aanwezigheid van een beeldschermpje of led-lampjes (en hoe noodzakelijk het is om die te kunnen zien) en eventueel de toegankelijkheid van de bijbehorende app (al is die app vaak niet noodzakelijk om het toestel te kunnen gebruiken).
  Wat zeker handig kan zijn is dat de luidspreker een NFC-chip aan boord heeft. Die chip zorgt ervoor dat de luidspreker en de smartphone elkaar ‘zien’ als je ze tegen elkaar houdt zodat de muziek daarna automatisch door de bluetooth-luidspreker wordt afgespeeld.
  Tot slot willen we de Bose-luidsprekers even in de spotlights zetten omdat die een geïntegreerde spraakweergave bieden. Die toestellen geven met spraak aan welk(e) toestel(len) gekoppeld zijn en hoeveel batterijlading er nog rest. Dat is voor blinde gebruikers zonder twijfel een belangrijke extra troef.
  

• Ook het aanbod van wifi-luidsprekers is behoorlijk ruim met merken als Sonos, Harmann/Kardon, Phillips, Cambridge Audio, Sony, Bose, Denon, Ikea (by. Sonos) … Bij deze toestellen staat of valt de bruikbaarheid met de toegankelijkheid van de bijbehorende app, want die heb je echt nodig. Het is onbegonnen werk om al die apps te testen op toegankelijkheid omdat je sowieso over de luidsprekers moet beschikken om de apps nog maar te kunnen testen. Wel kunnen we meegeven dat de Sonos-app vlot toegankelijk is.



Wat ook kan helpen, is dat de speakers compatibel zijn met de apps Apple Woning (voor iPhone/iPad-gebruikers) of Google Home (voor Android-gebruikers). Want vanuit die apps kun je de belangrijkste functies van je luidsprekers gebruiken (naast vele andere slimme woningaanpassingen).

• Zoals al vermeld is het aanbod van slimme speakers die Nederlands begrijpen beperkt tot de Google Nest en de Apple HomePod. Beide merken bieden een miniversie en een grotere broer. Als je een aanvaardbare muziekkwaliteit wenst, adviseren we de grotere versies: de Google Nest Audio en de Apple HomePod (zonder ‘Mini’-achtervoegsel). De geluidskwaliteit van de miniversies van beide speakers is immers een heel stuk minder goed.
  
  
  De Google Home-app en de Apple Woning-app waarmee je de speakers bedient, zijn beide vlot toegankelijk.
  Een belangrijk voordeel van de HomePod is echter dat die VoiceOver ondersteunt. Dat betekent dat de drie knoppen op het touchpaneel bovenaan bediend kunnen worden met de vertrouwde VoiceOverbewegingen (verkennend vegen om een knop te benaderen en vervolgens dubbel tikken om hem te activeren). Daarnaast zijn er nog extra VoiceOver-gebaren om Siri te activeren of om naar het volgend of vorig liedje te gaan.
  
  
  Daartegenover staat dan wel dat de HomePod met zijn prijs van 350 euro ruim drie keer zoveel kost dan de Google Nest Audio.
  Wil je de speaker niet alleen voor muziek gebruiken maar ook ten volle de slimme assistent van het toestel benutten, dan kan de Google Nest weer wat in het voordeel zijn.

3. Geen smartphone?

Maar ook voor wie geen smartphone heeft en een grote mate van gebruikseenvoud op prijs stelt, hebben we een goed ogend en toegankelijk muziektoestel gevonden: de BBrain-muziekspeler, die in oorsprong eigenlijk voor dementerende ouderen is gemaakt, maar ook prima in ons verhaal past.

Het is een eenvoudig en modern vormgegeven toestel dat een DAB- en FM-radio combineert met een mp3-muziekspeler. Met een USB-stick kan het toestel voorzien worden van de gewenste muziek.
Het bedieningspaneel biedt, naast een aan-uittoets, drie kleine paneeltjes met telkens twee toetsen: twee toetsen om te schakelen tussen radio en mp3-speler, twee volumetoetsen en twee toetsen om naar het volgende of vorige radiostation of mp3-liedje te gaan. Er is dus geen overvloed aan knoppen. Maar de bediening kan nog aanzienlijk eenvoudiger gemaakt worden omdat elk van die drie kleine knoppenpaneeltjes (onafhankelijk van elkaar) buiten het bereik van de gebruiker gebracht worden. Dat gebeurt door de knoppenpaneeltjes eenvoudigweg rond een as te roteren, zodat de knoppen in het toestel verdwijnen en er een leeg paneeltje in de plaats komt. Een techniek die even eenvoudig als geniaal is, als je het ons vraagt …

Een vierde paneeltje, waar geen knoppen op staan, is vooral bedoeld voor de hulpverlener die daarmee de functionaliteit van het toestel kan aanpassen aan de wensen van de gebruiker. Door dat paneeltje te roteren komen drie mogelijkheden beschikbaar. De andere paneeltjes worden ontgrendeld zodat je kunt bepalen welke knoppen wel of niet tevoorschijn komen. De USB-poort voor een USB-stick met mp3-muziek wordt zichtbaar. En door dat paneeltje in een bepaalde stand te draaien, kun je het instellingenmenu openen waarmee je de functionaliteit kunt aanpassen aan de wensen van de gebruiker.

Dit toestel is voor 179 euro te koop bij Bol.com.

De auteur van dit artikel mailen?

jeroen.baldewijns@lichtenliefde.be

Terug naar de inhoudstafel

Hey spraakassistent, komt er nog wat van?

Timon van Hasselt, Koninklijke Visio

Praten tegen apparaten: het is nog niet de normaalste zaak van de wereld maar gelukkig word je in ieder geval niet meer voor gek verklaard. Dan bedoel ik overigens niet het foeteren tegen je pc omdat die wéér niet doet wat je wilt, maar het geven van spraakgestuurde opdrachten. Denk aan handsfree bellen met Siri, de bediening van verlichting met je stem of het vragen naar de weersverwachting aan Google Home.

Vanuit VisioLab, het innovatieteam van Visio rondom technologie, volgen we de ontwikkelingen rondom spraakbediening al een aantal jaren. We geloven erin dat je met een goede spraakassistent informatie op een gemakkelijkere én toegankelijkere manier kunt opvragen en delen dan het zelf te moeten opzoeken via schermen. Dat geldt niet alleen voor blinde en slechtziende mensen, maar voor iedereen!

Spraakgebreken

Toch had ik eerlijk gezegd wel verwacht dat we nu – anno 2023 – al verder zouden zijn met de spraak-userinterfaces. Na 5 jaar Google Home in Nederland en zelfs 8 jaar Siri lijkt het allemaal weer wat stil te staan. De 2200 aangeboden Google Homes op Marktplaats lijken dat te bevestigen. En Google stopt aankomende zomer (juni 2023 om precies te zijn) ook nog eens met het aanbieden van ‘voice actions’ (apps) die gemaakt zijn door andere organisaties. De ‘praat met’-acties zijn dan verleden tijd.

En wat te denken van de hoeveelheid problemen met Siri de laatste tijd?

Dat stemt gebruikers ook niet echt hoopvol voor de toekomst van de Apple-assistent.

Toch zijn er interessante ontwikkelingen gaande die maken dat ik denk dat er de komende tijd verrassende spraakverbeteringen aankomen. In dit artikel lopen we bij ze langs en doe ik een beredeneerde gok over waartoe dat gaat leiden op het gebied van spraakgebruik. Om het goed te kunnen volgen, eerst nog even dit: hoe zit een spraakassistent ook alweer in elkaar?

Hoe werkt een spraakassistent?

Een spraakassistent werkt in de basis als volgt:

Stap 1: Via een spraakcommando zoals “Hey Siri” of “Hey Google” wordt de assistent wakker gemaakt (wake word).

Stap 2: De gebruiker stelt een vraag, bijvoorbeeld “Wat wordt het weer vandaag?”

Stap 3: De gesproken vraag wordt omgezet naar tekst (via tekstherkenning, spraak naar tekst).

Stap 4: Het tekstantwoord wordt verstuurd naar een server waar het tekstfragment geïnterpreteerd wordt. Het best passende antwoord wordt gezocht. Wat wil/bedoelt de gebruiker? (intent matching).

Stap 5: Bij een bepaalde mate van zekerheid wordt het antwoord teruggestuurd naar de spraakassistent als gesproken antwoord (tekst naar spraak).

En die stappen verlopen allemaal in een paar seconden. De gebruiker merkt er niets van en het voelt als een natuurlijk vraag-antwoordgesprek. Tenminste, als alles goed gaat …

Sorry, ik begrijp je niet

Het grootste probleem van spraakassistenten en de reden voor veel mensen om ze niet te gebruiken, is misschien wel het niet begrijpen van je vraag. Hij verstaat je dus wel, maar hij begrijpt het verzoek niet. De assistent durft niet met grote zekerheid antwoord te geven en kiest dan maar de veilige weg: “Sorry, ik begreep je niet. Kun je het nog eens op een andere manier vragen?”. Het probleem lijkt niet te zitten in de spraakherkenning (de uitspraak wordt technisch bijna foutloos verstaan en omgezet naar tekst), maar in de verwerking blijft de assistent achter. Tot nu toe, want een van de ontwikkelingen die ik zie aankomen, is de verbeterde intelligentie van de assistent. Ik neem je mee langs twee ontwikkelingen.

1. Begrijpend luisteren

Spraakassistenten gaan vanaf nu écht intelligenter worden. Door de kunstmatige intelligentie (AI wel te verstaan), zal de computer slimmer worden omdat hij zelf verbindingen gaat leggen tussen alle data die hij tot zijn beschikking heeft en daar ook van leert. De recente ontwikkelingen rondom GPT3 en 4 (ChatGPT) zijn een mooi voorbeeld. Die, momenteel nog tekstgebaseerde ‘chat-assistant’, formuleert zelf antwoorden op basis van alle data die verzameld werden in een model. Nu gaat dat nog via tekstschermen, maar die AI-modellen zijn ook de motor van de spraakassistent, of gaan dat nog worden. Een mooie ontwikkeling, want je zult nooit meer horen: “Sorry, dat begreep ik niet”. Het verandert niet alleen de manier van antwoorden, maar biedt ook de optie om echt in gesprek te zijn. De assistent onthoudt wat je eerder vroeg en kan daarop verder gaan.

2. Goed bij stem

Alsof het voeren van een menselijker gesprek al niet een mooie verbetering is, zijn er stilletjes de afgelopen jaren ook al grote stappen gezet op het gebied van tekst naar spraak. De nieuwste generatie computerstemmen zoals de Siri-, Google- en Microsoft-stemmen (te horen in bijvoorbeeld Microsoft Teams) zijn gebaseerd op de nieuwste spraaksynthese-ontwikkelingen. Er worden geen stukjes audio meer aan elkaar geplakt zoals jaren terug, maar ook daar komen AI-modellen aan te pas om elke mogelijke zin te construeren. In normaal Nederlands: de stemmen klinken heel natuurlijk, maken minder intonatiefouten en zijn fijn om naar te luisteren. Het resultaat is dat de stemmen menselijker klinken dan ooit.

Voor zo’n AI-stem is momenteel nog maar 2 uur opgenomen spraakdata nodig van hoge kwaliteit en hoe meer spraakopnames (data) toegevoegd worden aan het model, hoe beter de kunstmatige stem wordt. Wil je het eens horen? Een mooi voorbeeld is de nieuwe stem van NRC Handelsblad (april 2023) die artikelen in hun app en site voorleest. Dat is een door NRC ontwikkelde stem die werkt met de technologie van Microsoft.

En Microsoft Research Shanghai geeft helemaal een kijkje in de toekomst. In recent onderzoek laten zij zien dat zij zelfs nog maar drie seconden spraakdata nodig hebben van een stem om er een computerversie van te maken. Lees er meer over in het volgende artikel over stem klonen.

Ook zijn er partijen zoals het Nederlandse bedrijf Daisys.ai dat al stemmen maakt zonder dat er een stemacteur aan te pas komt. Echt nep dus. De kenmerken van allerlei stemopnames worden samengevoegd tot één stem. Het is te vergelijken met de ‘deep fake’-foto’s en -video’s waarbij beelden van niet bestaande mensen worden gegeneerd op basis van eigenschappen.

Die nieuwe generatie stemmen werkt vooralsnog alleen via internetverbindingen omdat het genereren van tekst naar spraak nog veel computerkracht vereist. Apple heeft als eerste de Siri-stemmen ook al offline beschikbaar gemaakt en Microsoft werkt daar ook naartoe. In een van de laatste Windows 11-testversies kun je al twee Amerikaanse ‘neural voices’ gebruiken in de schermlezer Verteller. Het is nog even wachten totdat we de Nederlandse Microsoft-stemmen ook kunnen inzetten in Jaws, NVDA en Supernova, maar dat kan voor mijn gevoel niet lang meer duren.

Toekomst van spraakassistenten

Ik kan me voorstellen dat je al lezende denkt: “Heel leuk allemaal, maar wanneer kan ik al dat moois verwachten?” Het blijft altijd lastig om de toekomst te voorspellen, maar je ziet dat de technologieontwikkelingen enorm hard gaan. In dit artikel benoemden we 2 AI-ontwikkelingen die nu zichtbaar worden: beter begrip van de assistenten en betere spraak. Het is nog even wachten op een integratie in producten die we dagelijks gebruiken, maar dat kan niet lang meer duren. Een heel voor de hand liggende is dat de spraakassistenten van de Big Tech-bedrijven (Apple, Google, Microsoft, Amazon) dit jaar een enorme upgrade krijgen. Of misschien zelfs vernieuwd worden.

De geruchten gaan dat Apple al een tijdje werkt aan een compleet nieuwe Siri op basis van AI en die voor het eerst gaat toepassen in de nog aan te kondigen ‘augmented reality’-headset. Het zou verklaren waarom de huidige Siri nu zo weinig liefde en aandacht krijgt. We zullen die nieuwe Siri, als hij komt, ook zeker weerzien in de andere Apple-apparaten.

En Microsoft, die zelf al een aantal jaren geen spraakassistent meer heeft, breidt zijn bestaande diensten wel uit met spraakfunctionaliteiten. Volledige spraakbesturing in Windows 11, voorleesfuncties in alle apps, nieuwe generatie stemmen in Verteller. En wat dacht je van een Teamsgesprek voeren waarbij internationale deelnemers elkaar horen in hun eigen taal met een stem naar keuze? Het is straks misschien wel de gewoonste zaak van de wereld met behulp van ‘voice cloning’.

De auteur van dit artikel mailen?

kennisportaal@visio.org

Terug naar de inhoudstafel

Toegankelijk dobbelen op je iPhone of iPad

Unboxing Solutions

Ben je op zoek naar een toegankelijk alternatief voor dobbelstenen? Geluidendobbelsteen kun je gebruiken om samen met anderen een spel te spelen waarvoor dobbelstenen nodig zijn. De app is speciaal ontwikkeld voor wie blind of slechtziend is en is ook prima te gebruiken met je goedziende vrienden of familieleden. Geluidendobbelsteen is geheel in het Nederlands uitgevoerd en is daarmee voor alle leeftijden geschikt. De app is gratis en kent geen reclame of tracking.

Wat heb je nodig voor Geluidendobbelsteen?

Om Geluidendobbelsteen te kunnen spelen heb je iOS 16.2 of iPadOS 16.2 of hoger nodig.

Download Geluidendobbelsteen in de App Store.

Hoe werkt Geluidendobbelsteen?

Je kunt op twee manieren dobbelstenen gooien. De ene manier is met de knop ‘Gooien’ op het scherm. De andere is door met je iPhone of iPad te schudden. Tijdens het schudden en het gooien van de dobbelstenen hoor je het geluid van echte dobbelstenen. Als VoiceOver geactiveerd is, zal die na het gooien het getal van elke dobbelsteen voorlezen, en daarna ook het totaal van alle dobbelstenen bij elkaar opgeteld.

Welke mogelijkheden heeft Geluidendobbelsteen?

In de app kun je de volgende mogelijkheden instellen:

• de soorten dobbelstenen (aantal vlakken): D2, D4, D6, D8, D10, D12 en D20
• het aantal dobbelstenen: van één tot en met zes dobbelstenen
• het geluidsniveau van het schudden en gooien
• de acht kleurenschema’s
• het uitschakelen van gooien door schudden
• het uitschakelen van het weergeven van het totaal

Hoe toegankelijk is Geluidendobbelsteen?

Geluidendobbelsteen heeft volledige ondersteuning voor VoiceOver.

Voor slechtziende spelers kan het kleurenpalet van de dobbelstenen naar persoonlijke smaak ingesteld worden om de dobbelstenen zo goed mogelijk te kunnen waarnemen.

De interface van de app is eenvoudig. Teksten op het scherm zijn zwart op wit uitgevoerd. De app ondersteunt dynamische lettergrootte. Dat houdt in dat als je de lettergrootte via de instellingen op je iPhone of iPad hebt aangepast, die lettergrootte ook in het spel wordt overgenomen.

Hoe gebruik je Geluidendobbelsteen?

Als je de app start, worden er direct al twee D6-dobbelstenen (met zes vlakken) getoond. Door te schudden óf door de Gooien-knop te kiezen worden de dobbelstenen gegooid. Naast de Gooien-knop vind je de Instellingen-knop, waarmee je diverse zaken zoals bijvoorbeeld het aantal dobbelstenen kunt aanpassen.

Na het gooien kun je ook individuele dobbelstenen vastzetten. Die dobbelstenen worden dan bij de volgende worp niet opnieuw gegooid. Dat is handig bij spellen zoals Yahtzee waarbij je een of meerdere dobbelstenen kunt laten liggen en met de andere opnieuw gooit. Je kunt een dobbelsteen vasthouden (of weer loslaten) door erop te tikken. Als je VoiceOver gebruikt, selecteer je eerst de dobbelsteen en geef je daarna een dubbeltik. Vastgehouden dobbelstenen kun je ook allemaal tegelijk loslaten door de Gooien-knop ingedrukt te houden. Gebruik je VoiceOver, dan selecteer je eerst de Gooien-knop, daarna veeg je omhoog naar de optie Herstel Vastgehouden Dobbelstenen die je ten slotte met een dubbeltik activeert.

Meer informatie of heb je suggesties?

Wil je meer informatie over deze app of heb je nog andere ideeën voor een leuk spel? Stuur een mail naar Unboxing Solutions: info@unboxingsolutions.nl

Heb je nog vragen?

kennisportaal@visio.org

Terug naar de inhoudstafel

Tips & tricks:
Dertien Jawstips, ken jij ze al?

Jesse Wienholts en Timon van Hasselt, Koninklijke Visio

Hier bespreken we een aantal functies van JAWS waar zelfs ervaren JAWS-gebruikers niet altijd aan denken, en die toch heel handig kunnen zijn. Denk aan mogelijkheden om sneller te navigeren in Word of op het web, gemakkelijker commando’s zoeken of iets laten onthouden wat Jaws uitgesproken heeft.

Jaws tip 1: Sneller navigeren in Word met sneltoetsen

De meeste JAWS-gebruikers zijn bekend met de navigatiesneltoetsen op internet. Met bijvoorbeeld het indrukken van alleen de letter H spring je naar de volgende kop, B naar de volgende knop, E naar een invoerveld enz. Ook weten de meeste JAWS-gebruikers wel dat je die navigatiesneltoetsen ook in Microsoft Word en Adobe Acrobat Reader kunt gebruiken. Maar, ken je deze ook?

Beschrijving	Sneltoets
Navigatiesneltoetsen aan/uit	JAWS-toets + Z
Ga naar de volgende pagina	Spatiebalk
Ga naar de vorige pagina	Backspace
Herhaal de huidige zin	Linker Shift
Lees verder vanaf de volgende zin	Rechter Shift
Spraak langzamer tijdens lezen	Page Down
Spraak sneller tijdens lezen	Page Up

Omdat je normaal gesproken in Microsoft Word bij het indrukken van een letter tekst aan het typen bent, moet je eerst overschakelen naar de navigatiemodus om gebruik te kunnen maken van de navigatiesneltoetsen van JAWS. Het wisselen tussen de gewone bewerkingsmodus en de navigatiemodus doe je met de sneltoets: JAWS-toets + Z.

Jaws tip 2: Contextgevoelige help in Word

Als je in Microsoft Word in de normale bewerkingsmodus staat waar je gewoon tekst kunt typen, en je drukt op JAWS-toets + H, dan krijg je een overzicht van handige sneltoetsen die op dat moment gebruikt kunnen worden. Schakel je echter over naar de navigatiemodus met JAWS-toets + Z, en je drukt dan op dezelfde sneltoets, JAWS-toets + H, dan krijg je een overzicht van alle beschikbare navigatiesneltoetsen die je in de JAWS-navigatiemodus binnen Word kunt gebruiken.

Jaws tip 3: Teruggaan naar een gemarkeerde plek

De meeste JAWS-gebruikers gebruiken de JAWS-plaatsmarkering (Ctrl + Windows + K) om in Word het begin aan te geven van een stuk tekst dat ze willen selecteren en kopiëren. Maar wist je ook dat je een plaatsmarkering kunt gebruiken om een locatie te markeren waar je dan later met de sneltoets Alt + Windows + K naar kunt terugkeren?

Beschrijving	Sneltoets
Zet plaatsmarkering	Ctrl + Windows + K
Spring naar plaatsmarkering	Alt + Windows + K

Jaws tip 4: Navigeren in Wordtabellen

Om door een tabel te navigeren, worden vaak de Pijltjestoetsen gebruikt in combinatie met de Ctrl + Alt-toetsen. Hoewel dat goed werkt, moet je toch telkens als je naar een andere kolom of rij wilt navigeren, naast een Pijltjestoets ook de Ctrl + Alt-toetsen erbij indrukken.

Maar wist je dat JAWS ook een tabelnavigatiemodus heeft? Die activeer je met de gelaagde toetscombinatie: JAWS-toets + Spatiebalk, T. Hieronder vind je een overzicht van de dan beschikbare tabelnavigatietoetsen.

Beschrijving	Sneltoets
Volgende kolom	Pijl Rechts
Vorige Kolom	Pijl Links
Volgende rij	Pijl Omlaag
Vorige rij	Pijl Omhoog
Eerste cel in de tabel	Ctrl + Home
Laatste cel in de tabel	Ctrl + End
Eerste cel in de huidige rij	Home of Ctrl + Pijl Links
Laatste cel in de huidige Rij	End of Ctrl + Pijl Rechts
Eerste cel in de huidige kolom	Ctrl + Pijl Omhoog
Laatste cel in de huidige kolom	Ctrl + Pijl Omlaag
Lees huidige rij	Shift + Pijl Omhoog
Lees huidige kolom	Shift + Numeriek 5
Verlaat tabelnavigatie	Escape

De tabelnavigatie blijft actief zolang je een van bovenstaande sneltoetsen gebruikt. Gebruik je een andere toets of combinatie van toetsen, dan wordt met een geluid aangegeven dat je de tabelnavigatiemodus verlaten hebt.

Jaws tip 5: De tekstanalist in Word

De spellingscontrole in Microsoft Word is handig voor het controleren op spelling en grammaticale fouten. Maar als je bijvoorbeeld een keer per ongeluk van lettertype of kleur veranderde, zal de spellingscontrole zich daar niets van aantrekken. Je krijgt ook geen melding als je een haakje-sluiten vergeten bent nadat je wel ergens een haakje-open geplaatst hebt. Bij al die onvolkomenheden kan de tekstanalist van JAWS je een handje helpen.

Je kunt met de sneltoets: Windows + Alt + I, JAWS vanaf de huidige locatie naar de volgende inconsistentie laten zoeken. Gebruik je die sneltoets samen met de Shift, dan zal JAWS naar de vorige inconsistentie zoeken.

Als je een heel document wilt controleren met de tekstanalist, is het handiger als je de doorlopende modus van de tekstanalist inschakelt met de gelaagde toetscombinatie: JAWS-toets + Spatiebalk, A. Daarna kun je gewoon met de Pijltjestoetsen door het document lopen en zal JAWS een inconsistentie melden zodra je naar een nieuwe regel navigeert. Wat JAWS wel of niet moet melden, kan worden ingesteld via het JAWS-Instellingencentrum (zoek naar: tekstanalist).

Beschrijving	Sneltoets
Volgende inconsistentie	Windows + Alt + I
Vorige inconsistentie	Shift + Windows + Alt + I
Zet de tekstanalist aan of uit	JAWS-toets + Spatiebalk, A

Jaws tip 6: Vluchtig lezen

Een functie in JAWS die door weinig mensen wordt gebruikt, maar toch heel handig kan zijn, is: Vluchtig lezen. Die functie is bedoeld om snel een overzicht te krijgen van bepaalde tekst in een document. Zo kun je een opdracht geven om van elke alinea de eerste regel of zin te laten voorlezen, maar je kunt zelf ook een filter maken waaraan bepaalde tekst moet voldoen, en de tekst die daar dan aan voldoet in een lijst laten weergeven. Vanuit die lijst kun je dan naar de locatie in het document springen om daar dan de tekst in zijn context te lezen. Ook kun je dan weer snel met Alt + Tab terugspringen naar het venster met de lijst om een van de andere resultaten te selecteren en te bekijken. Denk daarbij aan een document dat je van iemand hebt gekregen, en waarin verschillende stukken tekst met de kleur rood zijn gearceerd.

Natuurlijk kun je een spraak- en geluidsschema selecteren dat bij het navigeren door het document telkens de kleur van de tekst meldt zodra die verandert, maar dan zou je het hele document zelf moeten doorlopen. Ook kun je de JAWS-tekstanalist gebruiken omdat een kleurverandering voor de tekstanalist een inconsistentie is, maar ook dan loop je zelf door de hele tekst van het document.

Beschrijving	Sneltoets
Open het dialoogvenster Vluchtig lezen	Shift + Ctrl + JAWS-toets + Pijl Omlaag

JAWS tip 7: Commando’s zoeken

Omdat je niet dagelijks alle functies van JAWS gebruikt, is het logisch dat je weleens een bepaalde sneltoets vergeten bent. Gelukkig heeft JAWS een handige functie waarmee je naar sneltoetsen kunt zoeken.

Met de gelaagde toetscombinatie: JAWS-toets + Spatiebalk, J, open je een HTML-zoekvenster waar je bijvoorbeeld door het intypen van ‘tekstanalist’, een overzicht krijgt van de beschikbare sneltoetsen. Wat gelaagde toetsen betreft: je kunt ook altijd na het indrukken van JAWS-toets + Spatiebalk een vraagteken typen om een lijst met beschikbare toetsen te tonen. Dat werkt ook als je een tweede laag geactiveerd hebt, bijvoorbeeld die voor OCR: JAWS-toets + Spatiebalk, O, en dan dus een vraagteken voor een overzicht met alle OCR-functies binnen die OCR-laag.

Beschrijving	Sneltoets
Commando’s zoeken	JAWS-toets + Spatiebalk, J
Beschikbare gelaagde toetsen	JAWS-toets + Spatiebalk, vraagteken
Beschikbare toetsen binnen een specifieke laag, bijvoorbeeld OCR	JAWS-toets + Spatiebalk, O, vraagteken

JAWS tip 8: Spraak- en geluidschema’s

Omdat het een aparte cursus zou worden als we het hier uitgebreid over JAWS-spraak- en -geluidschema’s zouden hebben, is het toch handig om te weten dat je met de sneltoets: JAWS-toets + Alt + S, een lijst kunt oproepen van spraak- en geluidsschema’s die standaard aanwezig zijn. Verderop als we het over het internet gaan hebben, komen we nog even terug op dit onderwerp.

Beschrijving	Sneltoets
Lijst met spraak- en geluidsschema’s	JAWS-toets + Alt + S

Jaws tip 9: Werken met het Windows-klembord

Als je even snel wilt weten wat er op het Windows-klembord staat, kun je die tekst laten weergeven in een venster met: JAWS-toets + Spatiebalk, C. Wil je een geselecteerde tekst aan het klembord toevoegen zonder dat je de aanwezige tekst vervangt, gebruik dan JAWS-toets + Windows + C. Als je daarna weer met de normale kopieerfunctie iets op het klembord wilt zetten, zal JAWS je vragen of je alle tekst op het klembord wilt vervangen. Dat is om te voorkomen dat je die functie per ongeluk uitvoert.

Beschrijving	Sneltoets
Bekijk tekst op klembord	JAWS-toets + Spatiebalk, C
Geselecteerde tekst toevoegen aan klembord	JAWS-toets + Windows + C

Jaws tip 10: Spraakgeschiedenis

Als JAWS iets uitgesproken heeft dat je wilt bewaren, bijvoorbeeld een telefoonnummer, dan kun je via de spraakgeschiedenis: JAWS-toets + Spatiebalk, H, de betreffende tekst in de spraakgeschiedenis van JAWS opzoeken en op de normale manier selecteren en kopiëren. Je kunt vast nog wel veel meer nuttige situaties bedenken waarin dat heel erg handig kan zijn. Het venster met de spraakgeschiedenis toont vanaf JAWS 2021 de laatste 500 meldingen; daarvoor waren dat er 50.

Beschrijving	Sneltoets
Toon spraakgeschiedenis	JAWS-toets + Spatiebalk, H
Wis spraakgeschiedenis	JAWS-toets + Spatiebalk, Shift + H

Jaws tip 11: Instellingen om wat sneller te surfen

Als je wat meer ervaren raakt in het surfen op het internet, is het misschien de moeite waard om eens te kijken naar de volgende tips:

• De instelling: ‘Meld aantal links, koppen, enz. als de pagina wordt geladen’ uitschakelen.
• De instelling: ‘Document en webpagina automatisch lezen na laden’ uitschakelen.
• Formuliermodus instellen op: ‘Handmatig’.
• Het woord ‘link’ vervangen door een geluid.

Die instellingen zijn allemaal aan te passen via het Instellingencentrum van JAWS.

Jaws tip 12: Domeinspecifieke instellingen op het internet

Niet veel gebruikers weten dat je al een tijdje ook domeinspecifieke instellingen kunt maken. Mocht een bepaalde website beter werken met specifieke instellingen, ga dan vanuit de website naar het Instellingencentrum in JAWS, en ga vanuit het invoerveld met Shift + Tab naar de lijst met toepassingen. Ga naar het tweede item in die lijst; het eerste is voor het standaardbestand, maar het tweede heeft de naam van de huidige website. Zodra je die geselecteerd hebt, kun je weer met Tab naar het invoerveld, en op zoek naar de instelling die je wilt aanpassen.

Jaws tip 13: Slimme navigatie op het internet

Normaliter navigeer je op een webpagina met de virtuele cursor. Maar steeds meer websites en opwebgebaseerde toepassingen lijken meer op een toepassing dan een website. In die gevallen kan het handiger zijn om gebruik te maken van de ‘Slimme Navigatie’. De weergave komt dan ook meer overeen met wat een ziende bezoeker van die website te zien krijgt.

Met de Slimme Navigatie navigeer je per element. Als er bijvoorbeeld ergens drie knoppen naast elkaar staan, kun je gewoon met Pijl Links of Pijl Rechts van de ene knop naar de andere springen. Dat maakt het navigeren in een tabel ook een stuk eenvoudiger. Je kunt gewoon met de Pijltjestoetsen door de tabel lopen, en bovendien krijg je in braille ook de hele rij te zien en niet alleen de inhoud van slechts één cel.

Je kunt de Slimme navigatie voor een bepaalde website permanent inschakelen via het Instellingencentrum, maar met de sneltoets JAWS-toets + X kun je de Slimme Navigatie altijd in- of uitschakelen.

Beschrijving	Sneltoets
Slimme navigatie aan/uit	JAWS-toets + X

Heb je nog vragen?

kennisportaal@visio.org

Terug naar de inhoudstafel

Visiolab op de innovatieconferentie CSUN (podcasts)

Koninklijke Visio

CSUN is wereldwijd de grootste conferentie op het gebied van innovatie en toegankelijkheid voor slechtziende en blinde mensen. Het Visio-innovatieteam was bij dat meerdaagse evenement aanwezig. Vanuit de USA deelden ze in een serie podcasts dagelijks hun ervaringen. Beluister die podcasts door op de links te klikken.

Wil je reageren op de podcasts? Stuur een mail naar visiolab@visio.org.

Meer over die conferentie kun je vinden op de website van CSUN.

Visiolab op CSUN deel 1:
Wat is CSUN en wat kunnen we verwachten?

Beluister deel 1 op Spotify

Beluister deel 1 op Apple Podcasts

Visiolab op CSUN deel 2:
De eerste dag

Met ARA van www.strap.tech, AI, GPT4-beeldherkenning en Dotpad

Beluister deel 2 op Spotify

Beluister deel 2 op Apple Podcasts

Visiolab op CSUN deel 3:
Indoor navigatie en een robot geleidekoffer

Met veel indoor navigatie, VR en de eerste meters lopen met de AI Suitcase

Beluister deel 3 op Spotify

Beluister deel 3 op Apple Podcasts

Visiolab op CSUN deel 4:
VR, Arx Vision en heel veel braille

Beluister deel 4 op Spotify

Beluister deel 4 op Apple Podcasts

Visiolab op CSUN deel 5:
Monarch, DotPad, GoodMaps en terugblikken

Met items zoals aan de slag met braille, indoor navigatie en terugblikken op de week

Beluister deel 5 op Spotify

Beluister deel 5 op Apple Podcasts

Heb je nog vragen?

visiolab@visio.org

Terug naar de inhoudstafel

Agenda

SightVillage Central 2023

SightVillage is een hulpmiddelenbeurs die zich hoofdzakelijk richt op de Britse markt. Naast het beursgedeelte zijn er ook voordrachten en seminaries. De beurs richt zich tot het grote publiek. De toegang is gratis maar registratie wordt gevraagd.

Wanneer?

17 tot 18 juli 2023

Waar?

Eastside Rooms, Birmingham, Groot-Brittannië

Meer info

SightVillage Central

AAATE 2023 Conference

De 17de internationale conferentie van de Association for the Advancement of Assistive Technology in Europe (AAATE) heeft als thema ‘Assistive Technology – Shaping a sustainable and inclusive world’. Er worden lezingen en speciale themasessies gehouden over technologie voor mensen met een beperking. De conferentie richt zich hoofdzakelijk tot professionelen.

Wanneer?

30 augustus tot 1 september 2023

Waar?

Campus Condorcet, Parijs, Frankrijk

Meer info

https://aaate2023.eu/

REVA 2023 met ZieZo Vlaanderen

Dit is een tweejaarlijkse hulpmiddelenbeurs die zich richt op personen met een beperking. Dit keer is er een zone voor ZieZo Vlaanderen ingericht waar leveranciers voor de doelgroep blinden en slechtzienden gegroepeerd staan. Er worden ook lezingen en workshops georganiseerd over diverse onderwerpen die verband houden met de leefwereld van het doelpubliek. De beurs richt zich tot het grote publiek.

Wanneer?

7 tot 9 december 2023 (*)

Waar?

Flanders Expo, Gent, België

Meer info

www.reva.be

ICCHP 2024

ICCHP (International Conference on Computers Helping People) is een internationale conferentie over technologie voor personen met een beperking. Naast de voordrachten worden er ook workshops, themavergaderingen en een kleine beurs gehouden. Op 8 en 9 juli is er een pre-conferentie. Dit evenement richt zich hoofdzakelijk tot professionelen.

Wanneer?

8 tot 12 juli 2024

Waar?

Johannes Kepler University, Linz, Oostenrijk

Meer info

Eerste aankondiging over 2024

www.icchp-aaate.org

(*): Activiteiten waar redactiepartners van Infovisie MagaZIEN aan deelnemen.

Terug naar de inhoudstafel

Infofiches

Infofiche ReadEasy Evolve MAX

Kenmerken

• De ReadEasy Evolve MAX is een voorleestoestel waarop een beeldscherm van 24 inch (dat standaard meegeleverd wordt) kan aangesloten worden. De MAX is de opvolger van de ReadEasy Evolve waarvan de productie gestopt is.
• De MAX werkt zowel met als zonder beeldscherm.
• De verbeterde MAX kan een A3-pagina (2 x A4) in een keer capteren om vervolgens voor te lezen.
• De MAX wordt geleverd met een draadloos bedieningspaneel met grote en contrastrijke toetsen. Bij transport kan dat op de achterzijde vastgeklikt worden.
• De vergroting gaat van 0,5 tot 120 keer.
• De minimumgrootte van de tekst kan 5 points bedragen.
• Tekst in tabellen wordt automatisch herkend.
• Tot 30 talen worden ondersteund voor het herkennen en voorlezen van tekst.
• De tekst mag in eender welke richting gedraaid liggen onder de camera.
• Als de tekst onder de camera niet stil ligt, wordt er geen (nutteloze, onscherpe) foto genomen.
• De camera klikt in het apparaat zodat de MAX gemakkelijk kan verplaatst of meegenomen worden; enkel 220 V is vereist.
• Bij onvoldoende licht zorgt de ingebouwde verlichting voor de nodige belichting.
• De voorleessnelheid kan in 40 stappen geregeld worden.
• De MAX beschikt over ingebouwde luidsprekers. Een hoofdtelefoon kan aangesloten worden en is meegeleverd.
• Optioneel: aanraakscherm
• Aansluitingen: USB, HDMI, DisplayPort, 3,5mm-hoofdtelefoonaansluiting
• Afmetingen basisstation: 22 x 11 x 20,5 cm
• Gewicht basisstation: 2,2 kg

Producent

VISIONAID
Groot-Brittannië
Web: www.visionaid.co.uk

Leveranciers en prijzen

België

• Integra: Prijs op aanvraag, website

Nederland

• Babbage: 2199 euro, (april 2023, incl. btw), website

Terug naar de inhoudstafel

Infofiche Feelwarespraakuitvoer

Kenmerken

• De Feelwarespraakuitvoer is een module waarmee de draaiknoppen van standaard kookplaten en ovens van een Nederlandse stem voorzien worden. Ze kunnen aangesloten worden op sommige types van bestaande kookplaten en ovens met draaiknoppen.
• De originele knoppen op je kookplaat worden vervangen door de audioknoppen. Er zijn drie sets audioknoppen beschikbaar, voor de drie volgende kookplaten en ovens: IKEA Bejublad-heteluchtoven, IKEA Matalskare, Mattradition-heteluchtoven en de combinatie Boschoven HEA513BS1 met Boschinductiekookplaat NIF645CB5E.
• De spraakuitvoer spreekt de instellingen van de elektrische kookplaten uit zodra de positie van de draaiknoppen wijzigt.
• Bij een lichte tik tegen de draaiknop herhaalt het systeem de huidige instelling van de kookplaat.
• De Feelwarespraakuitvoer bestaat uit een set aangepaste draaiknoppen en een spraakuitvoerunit, de Feelware AudioBox.
• De AudioBox wordt aangesloten op een stopcontact en kan naar keuze opgesteld of opgehangen worden.
• De Feelwarespraakuitvoer is in principe alleen los verkrijgbaar. Voor een compleet pakket bestaande uit oven of kookplaat met bijpassende spraakuitvoer kan een offerte opgemaakt worden.

Producent

FEELWARE
Duitsland
Web: https://feelware.eu

Leveranciers en prijzen

België

• Integra: Prijs op aanvraag, website

Nederland

• Iris Huys: vanaf 569 euro (april 2023, incl. btw), website

Terug naar de inhoudstafel

Infofiche Cobolt Sprekende Oven MK2

Kenmerken

• De MK2 is een sprekende combimicrogolfoven. De oven combineert drie kookmethodes: microgolf, hete lucht en grill. Hij geeft alle bereidings- en programma-informatie gesproken weer.
• De kookmethodes zijn apart of gecombineerd te gebruiken.
• Beschikbare talen: Engels, Frans, Italiaans, Noors en Portugees
• De inhoud van de oven bedraagt 25 liter en is voorzien van een glazen draaiplateau.
• De binnenkant bestaat uit roestvrij staal.
• Een metalen pizzaschotel en een grill-rek zijn meegeleverd.
• Er is een voorgeprogrammeerde selectie mogelijk uit een reeks diepgevroren of verse voedingswaren.
• De MK2 heeft drie geheugenknoppen om de meest gebruikte programma’s voor te programmeren.
• Het kookprogramma wordt op basis van het opgegeven gewicht automatisch bepaald.
• Het toetsenbord met voelbare feedback is gemakkelijk te reinigen.
• Het vermogen van de microgolf bedraagt 900 Watt, de grill 1150 Watt en de hete lucht (convectie 180 – 230 °C) 800 Watt. Het gecombineerd vermogen (micro + grill + convectie) bedraagt 2400 Watt.
• Buitenafmetingen: 512 x 302 x 500 mm
• Binnenafmetingen: 330 x 228 x 342mm

Producent

COBOLT SYSTEMS
Groot-Brittannië
Web: https://cobolt.co.uk

Leveranciers en prijzen

België

• Brailleliga: 467,83 euro (april 2023, incl. btw), website
• Integra: Prijs op aanvraag, website
• Ommezien: Prijs op aanvraag, website
• Sensotec: 798 euro, levering, installatie en initiatie inbegrepen
  (april 2023, incl. btw), website

Nederland

• Worldwide Vision: 599 euro (april 2023), website

Terug naar de inhoudstafel

Colofon

Infovisie MagaZIEN is een viermaandelijks tijdschrift over technische hulpmiddelen en universaldesign-oplossingen voor blinde en slechtziende mensen. Het wordt digitaal in HTML-formaat verspreid en is ook in gesproken vorm verkrijgbaar (voor daisyspeler of webbox). De HTML-versie is gratis, maar een vrijwillige bijdrage is een welgekomen hulp voor het redactieteam.
Het digitaal, doorzoekbaar archief (met alle nummers sinds 1986) vind je op: www.infovisie.be.

Redactiepartners

Infovisie, VAPH, Licht en Liefde, Koninklijke Visio, Kennisportaal.visio.org en Bartiméus.

^{contact@infovisie.eu}

Redactieteam

Jan Engelen, Jeroen Baldewijns, Christiaan Pinkster, Gerrit Van den Breede, Marc Stovers, Monica Schuman, Monica Naveso Jiminez
Eindredactie: Jacqueline De bruyn, Heidi Verhoeven

Vormgeving en productie

Lay-out: Jeroen Baldewijns
Productie daisy: Transkript
Productie HTML: KOC

Abonnementen

• Gesproken versie: 30 euro per jaar
• HTML-versie: gratis (maar een vrijwillige bijdrage wordt gewaardeerd)

Abonneren kan via het VAPH-KOC:
KOC – Kenniscentrum Hulpmiddelen van het VAPH
Zenithgebouw, Koning Albert II-laan 37, 1030 Brussel

^{+32 2 249 34 44 koc@vaph.be}

Abonnementen worden zonder schriftelijk tegenbericht automatisch verlengd bij het begin van een nieuwe jaargang.

Verantwoordelijke uitgever

Jan Engelen, Vloerstraat 67, B - 3020 Herent
^{jan.engelen@kuleuven.be}

De redactie is niet verantwoordelijk voor ingezonden artikelen. Enkel teksten die ondertekend zijn, worden opgenomen. De redactie behoudt zich het recht voor ingezonden stukken in te korten.
Het redactieteam kan niet aansprakelijk gesteld worden voor onjuiste gegevens die door leveranciers of producenten werden meegedeeld.
© Artikels uit deze publicatie kunnen enkel overgenomen worden na voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Terug naar de inhoudstafel